Κυριακή, 30 Νοεμβρίου 2014

Ρωμαϊκή τέχνη



Με τον όρο ρωμαϊκή τέχνη αναφερόμαστε στο σύνολο της καλλιτεχνικής δημιουργίας στην αρχαία Ρώμη, κυρίως κατά την περίοδο της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Οι Ρωμαίοι επηρεάστηκαν, δανείστηκαν και προσάρμοσαν στοιχεία από τον ετρουσκικό και τον ελληνικό πολιτισμό. Αυτό ερμηνεύεται, αν θυμηθούμε ότι για καιρό οι Ρωμαίοι έζησαν κάτω από ετρουσκική επίδραση και ότι με την επέκτασή τους προς την κεντρική και νότια Ιταλία και Σικελία (τον 3ο αιώνα π.Χ.) ήρθαν σε άμεση επαφή με την ελληνική τέχνη. Ξέρουμε ακόμη ότι από τον 2ο αιώνα π.Χ. οι Ρωμαίοι στρατηγοί όταν γύριζαν από νικηφόρες εκστρατείες στην Ανατολή, συνήθιζαν να κοσμούν το «θρίαμβο» τους με έργα ελληνικής τέχνης και ότι ο θαυμασμός των πλουσίων Ρωμαίων για την ελληνική τέχνη και η επιθυμία τους να στολίζουν τα σπίτια τους με έργα ελληνικά, τους οδήγησε στην αντιγραφή φημισμένων έργων ελληνικής τέχνης.

Πολλοί λόγιοι της Ρώμης (όπως ο Κικέρωνας) αγόραζαν έργα Ελλήνων καλλιτεχνών, και η Ρώμη αποτέλεσε το κέντρο μαζικής παραγωγής έργων τέχνης. Με τον τρόπο αυτό, οι Ρωμαίοι βοήθησαν να διατηρηθεί ζωντανή η ελληνική καλλιτεχνική παράδοση που επρόκειτο αργότερα να εξαπλωθεί ως ελληνορωμαϊκή τέχνη σε όλη τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία και να παίξει ρόλο αποφασιστικό στη μελλοντική εξέλιξη της ευρωπαϊκής τέχνης.
Στην τελευταία περίοδο της δημοκρατίας, η ρωμαϊκή τέχνη διαμόρφωσε καθαρά το δικό της χαρακτήρα: τα ρωμαϊκά έργα, μολονότι φιλοτεχνούνται από Έλληνες καλλιτέχνες και έχουν τη σφραγίδα της ελληνικής επίδρασης, εμπνέονται από τις ρωμαϊκές παραδόσεις και εκφράζουν τα ρωμαϊκά ιδανικά, π.χ. την προτίμηση για το επιβλητικό οικοδόμημα και την πλούσια διακόσμηση.


Στοιχεία που δανείστηκε η ρωμαϊκή γλυπτική από την ελληνική είναι η στάση του ανθρώπινου σώματος, η εξιδανίκευση, ο ρυθμός και η κίνηση.
Οι διαφορές είναι: α) στη προτομή, η ομοιότητα του προτύπου και όχι η γενική απεικόνιση του, β) στα μεγέθη που είναι μεγαλύτερα (μνημειώδη), γ) και στα θέματα των αναπαραστάσεων (εξιστόρηση πολεμικών επιχειρήσεων, θρίαμβοι αυτοκρατόρων και  στρατηγών), δ) στην αρχιτεκτονική το ελληνικό σύστημα της δοκού επί στύλου, το εμπλούτισαν με κάμαρες και θόλους.

 
(λεπτ.) έφιππος ανδριάντας του Μάρκου Αυρήλιου,  1ος αι.μ.Χ. Ρώμη




ο θόλος στο Πάνθεον, εσωτερικό 76-138 μ.Χ. Ρώμη



Τετάρτη, 19 Νοεμβρίου 2014

Παρθενώνας, Κλασική και Ελληνιστική Τέχνη


Μετά την καταστροφή αρκετών ναών και δημόσιων κτιρίων της Αθήνας και άλλων ελληνικών πόλεων από τους Πέρσες (480 π.Χ.), οι Έλληνες ορκίστηκαν "να μην ξανακτίσουν τα ιερά, αλλά να τα αφήσουν να στέκονται για να θυμίζουν στις επόμενες γενιές την ιεροσυλία των βαρβάρων" (αναφορά του ρήτορα Λυκούργου, 4ος αι. πΧ.). Μάλιστα, ορισμένοι σπόνδυλοι των κιόνων του κατεστραμμένου ναού του Προπαρθενώνα ενσωματώθηκαν συμβολικά στο τοίχος της βόρειας πλευράς της Ακρόπολης (επειδή οι Πέρσες είχαν έρθει από το Βορά).

σπόνδυλοι και λίθοι του Προπαρθενώνα στο βόρειο τοίχος της Ακρόπολης



Καθώς τα χρόνια περνούσαν η αρχική οργή εξασθένησε και ο όρκος ξεχάστηκε.
Μετά και την οριστική νίκη κατά των Περσών το 462 π.Χ. πήραν την απόφαση για την κατασκευή στην Αθήνα ενός μεγάλου αριθμού νέων ναών και κτιρίων. Πλήθος καλλιτεχνών, φιλοσόφων, ποιητών και ρητόρων συρρέουν στην Αθήνα και την καθιστούν πνευματικό και καλλιτεχνικό κέντρο.
Ο Περικλής με το δήμο της Αθήνας και τα χρήματα από το ταμείο της συμμαχίας ξανάχτισε από μάρμαρο, με μια λαμπρότητα και με μια ευγένεια που δεν είχε γνωρίσει ως τότε ο κόσμος, όσα είχαν καταστρέψει οι εχθροί.

Από τα σπουδαιότερα έργα που έγιναν τότε ήταν η κατασκευή του Παρθενώνα.
Ο γλυπτικός διάκοσμος του Παρθενώνα ανατέθηκε στον Φειδία, ενώ ο Ικτίνος και ο Καλλικράτης ήταν υπεύθυνοι για τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του. Για την ολοκλήρωση του χρειάστηκαν 15 χρόνια εντατικής δουλειάς (447-432), χρόνος μικρός αν σκεφτεί κανείς το μέγεθος του εγχειρήματος και την τεχνολογία της εποχής.
 
Παρθενώνας 447-432 π.Χ.

Ο Παρθενώνας δεν είναι τυπικός ελληνικός ναός. Έχει δωρικά στοιχεία (οι δωρικοί κίονες στο πτερό, τρίγλυφα και μετώπες στη ζωφόρο), αλλά και περίτεχνη ιωνική ζωοφόρο στο εσωτερικό, πίσω από το περιστύλιο. Αντί για έξι κίονες στις μικρές πλευρές, αυτός έχει οκτώ - για μεγαλύτερη μεγαλοπρέπεια.

 Σ' όλο το κτίσμα, δεν υπάρχει μία απόλυτα κάθετη ή οριζόντια γραμμή, παρά μόνο καμπύλες. Η προοπτική διόρθωση της οφθαλμαπάτης -οπτικές διορθώσεις ή εκλεπτύνσεις-, που ήδη συναντάμε σε άλλους προγενέστερους ναούς, οδηγήθηκε σε ακραία τελειότητα. Αν προεκτείνει κανείς τις γραμμές των κιόνων προς τον ουρανό, αυτές θα συναντηθούν περίπου δύο χιλιόμετρα πάνω από το έδαφος. Το έργο αυτό ήταν το σύμβολο της ενότητας των Ελλήνων υπό την ηγεσία της Αθήνας, την οποία οραματιζόταν ο Περικλής.


οι οπτικές διορθώσεις στον Παρθενώνα


Σημαντικό ρόλο στην επίτευξη της τελειότητας έπαιξαν και οι μαθηματικοί υπολογισμοί που εφαρμόστηκαν στις αναλογίες όλων των μερών του ναού. Στοχεύοντας στην αίσθηση του απόλυτα ωραίου οι δημιουργοί του αποφάσισαν η κατασκευή να γίνει σύμφωνα με την αναλογική σχέση 4:9 δηλαδή της Χρυσής τομής. Ολες οι διαστάσεις του κτιρίου, το πλάτος το ύψος, το μήκος, η διάμετρος της κάθε κολώνας καθώς και η μεταξύ τους απόσταση, κατασκευάστηκαν με την αναλογική σχέση 4:9. Η ίδια αναλογία καθόρισε και τη σχέση ανάμεσα στο ύψος της κολώνας και στο αντίστοιχο ύψος του θριγκού, τις αναλογίες των μεταξονίων, τη λέπτυνση της κολώνας και την ένταση του κορμού, ο περίγραμμα του εχίνου και το τρόπο σύνδεσης του με το κορμό, τη μορφή και τον αριθμό των τριγλύφων.

Τα γλυπτά του Παρθενώνα:

Μετόπες
Νότια πλευρά: Κενταυρομαχία

Κένταυρος κι Λάπιθης
 Ανατολική πλευρά: Γιγαντομαχία
Βόρεια πλευρά: Επεισόδια από την άλωση της Τροίας
Δυτική πλευρά: Αμαζονομαχία 

Ζωφόρος (για πρώτη φορά απεικονίζονται κοινοί θνητοί σε ναό)
Η πομπή των Παναθηναίων και η παράδοση του πέπλου στη θεά Αθηνά 

ιππείς από τη ζωφόρο


Αετώματα
Ανατολικό: Γέννηση της Αθηνάς
Διόνη και Αφροδίτη, ανατολικό αέτωμα

Δυτικό: Έριδα της Αθηνάς και Ποσειδώνα για την κυριαρχία της Αθήνας

η προσωποποίηση του ποταμού Κιφησσού, δυτικό αέτωμα



 

Για το βωμό της Περγάμου δείτε εδώ



πηγές:
Ιστορία της Τέχνης Γ΄ενιαίου λυκείου
Ιστορία των Τεχνών έργα και δημιουργοί, Β τάξη 1ου κύκλου, ΕΠΑΛ, τομέας Εφαρμοσμένων Τεχνών 
http://www.ekivolos.gr/7Hmeres_Kathimerini%20-%20Parthenwn.pdf
http://www.parthenonfrieze.gr/#/home