Σάββατο, 5 Δεκεμβρίου 2015

Henri Cartier Bresson, 1908-2004

«Το θέμα δεν αποτελεί συλλογή συμβάντων. Σημασία έχει να επιλέξει κανείς ανάμεσά τους να συλλάβει το αληθινό συμβάν σε συνάρτηση με τη βαθύτερη πραγματικότητα»
                                                                                                    Henri Cartier Bresson.



Henri Cartier Bresson, France, 1959
Ο Henri Cartier Bresson γεννήθηκε το 1908 στο Chanteloup-en-Brie, κοντά στο Παρίσι. Από μικρό παιδί διέθετε μια φωτογραφική μηχανή Box Brownie, που χρησιμοποιούσε για να παίρνει φωτογραφίες στις διακοπές. Σπουδάζει ζωγραφική δίπλα στον κυβιστή ζωγράφο Andre Lhote και τον Jacques Εmile Blanche. Μέσα από τους καλλιτεχνικούς του κύκλους γνωρίζει τις φωτογραφίες του Eugene Atget και εντυπωσιάζεται. "Δασκάλους" του θεωρεί τον Andre Kertesz και τον Walker Evans.  Στα 24 του, έχοντας εγκαταλείψει τις σπουδές του στη ζωγραφική και μετά από ένα μεγάλο ταξίδι στην Αφρική πέφτει στα χέρια του μία από τις πρώτες φωτογραφικές μηχανές Leica. Όπως λέει ο ίδιος ''έγινε η προέκταση του ματιού μου και έκτοτε δεν με εγκατέλειψε ποτέ". Το 1936-39 εργάζεται σαν βοηθός του σκηνοθέτη Jean Renoir. Ταξιδεύει και φωτογραφίζει συνεχώς. Το 1940 κατατάσσεται στον στρατό και περνά 35 μήνες αιχμάλωτος των Γερμανών, όπου μετά από δύο αποτυχημένες προσπάθειες, τελικά καταφέρνει να δραπετεύσει και να επιστρέψει στη Γαλλία. Μπαίνει στην αντίσταση, όπου συμμετέχει σε φωτογραφικά επιτελεία και καθοδηγεί την κινηματογράφηση και φωτογράφηση της κατοχής και της απελευθέρωσης του Παρισιού.


Το 1946 ο Μπρεσόν επέστρεψε στις Η.Π.Α για να πραγματοποιήσει έκθεση στο MOMA (Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης). Το 1947  ιδρύει με τους Ρόμπερτ Κάπα και Ντέιβιντ Σέιμουρ, το διεθνές ειδησεογραφικό πρακτορείο Μάγκνουμ (Magnum), στο οποίο παρέμεινε μέλος του ως το 1966.
Henri Cartier Bresson, Μικρό αγόρι, Παρίσι, 1954

Τα επόμενα χρόνια γυρίζει σε όλο τον κόσμο και φωτογραφίζει ασταμάτητα. Έζησε και κατέγραψε με τη μηχανή του μερικές από τις σημαντικότερες στιγμές της ιστορίας του 20ου αιώνα. Από την Κίνα του Μάο, την Σοβιετική Ένωση, την Αφρική, την Ινδία, το Μεξικό, τον πόλεμο στην Ευρώπη, τον εμφύλιο της Ισπανίας. Παράλληλα με την υπόλοιπη θεματολογία του κάνει και πολλά πορτρέτα. Έχει πρόσβαση και φωτογραφίζει, τις περισσότερες φορές στον προσωπικό τους χώρο, πρόσωπα της παγκόσμιας ελίτ, από πολιτικούς, διανοούμενους και καλλιτέχνες, μέχρι σταρ του Χόλιγουντ. Συνήθως αδιαφορεί για το τελικό αποτέλεσμα. Τον ενδιαφέρει και τον ικανοποιεί μόνο η στιγμή της λήψης και χαρακτηριστικό είναι ότι δεν ασχολήθηκε ποτέ με την εμφάνιση των φιλμ και τα τυπώματα των φωτογραφιών του. 
Οι φωτογραφίες του αλλά και η φιλοσοφική του θεώρηση απέναντι στη φωτογραφία θα επηρεάσει όλες τις επόμενες γενιές φωτογράφων.  


πηγές

Σάββατο, 28 Νοεμβρίου 2015

Αντρέ Κερτέζ και Ρομπέρ Ντουανό

Andre Kertesz 1894-1985

Από τους μεγαλύτερους φωτογράφους του 20ου αιώνα, ο Κερτέζ γεννήθηκε στην Βουδαπέστη το 1894 και από νεαρός αρχίζει να φωτογραφίζει. Το 1925 εγκαθίσταται στο Παρίσι, όπου φωτογραφίζει τους φίλους του, καλλιτέχνες και εικόνες από την καθημερινή ζωή. Η δουλειά του αναγνωρίζεται, έτσι το 1936 υπογράφει συμβόλαιο με το Αμερικάνικο πρακτορείο Keystone και πηγαίνει στην Νέα Υόρκη. Δίνει φωτογραφίες του σε περιοδικά (Vogue, Coronet, House & Garden και Harper's Bazaar) και εκθέτει τα έργα του σε διάφορες γκαλερί. Το 1949 παίρνει την Αμερικάνικη υπηκοότητα, και από το 1949 έως το 1962 έχει αποκλειστική συνεργασία με  τις εκδόσεις Conde Nast. Σε όλο τον κόσμο πραγματοποιούνται εκθέσεις με έργα του και αφιερώματα στην δουλειά του. Τα τελευταία χρόνια τις ζωής του φωτογραφίζει τα περισσότερα θέματά του από το παράθυρό του. Πέθανε στη Νέα Υόρκη το 1985.


Αντρέ Κερτέζ, "οι φίλοι", Ουγγαρία, 1919
"Η φωτογραφική μηχανή είναι το εργαλείο μου. Μέσω αυτής δίνω νόημα σε όλα γύρω μου".
"Απλώς κάνω μια βόλτα παρατηρώντας το θέμα από διαφορετικές οπτικές γωνίες, μέχρι τα στοιχεία της εικόνας να δημιουργήσουν μια σύνθεση που να ευχαρηστεί το μάτι μου".





Robert Doisneau

Ο ντουανό θεωρείται ο σημαντικότερος Γάλος φωτογράφος της μεταπολεμιοκής εποχής. Η Γαλλική κυβέρνηση το 1984, για να τιμήσει το έργο του, τον διόρισε Ιππότη του Τάγματος της Τιμής. Απογοητευμένος από τον πόλεμο καταγράφει καθημερινές εικόνες της Παρισινής ζωής, φαινομενικά ανέμελες, όμως σε δεύτερο επίπεδο διαφαίνεται η ανθρωπιστική του ματιά, τα αντιπολεμικά του συναισθήματα και η ανησυχία του για τον καπιταλισμό. Μαζί με τον Henri Cartier Bresson έθεσαν τις βάσεις για ένα νέο είδος φωτογραφίας, που αργότερα θα ονομαζόταν Φωτο-ρεοπορτάζ. 


Ρομπέρ Νουανό
Όταν τον ρωτούσαν για τις φωτογραφίες του, απαντούσε: "δεν φωτογραφίζω την ζωή όπως την βλέπω αλλά όπως θα ήθελα να είναι".... "δεν έχω εξετάσει το λόγο για τον οποίο κάνω φωτογραφίες. Στην πραγματικότητα είναι μια ανέλπιδη μάχη απέναντι στην ιδέα του θανάτου, θεωρώ ότι είμαι περισσότερο προετοιμασμένος για αυτό επειδή δεν πρέπει να σκεπτόμαστε ότι τα πάντα είναι προσωρινά και στιγμιαία. Προσπαθώ πεισματικά να σταματήσω το χρόνο που περνάει"





πηγές:
"Αντρέ Κερτέζ καθρέφτης μια ζωής", Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, εκδόσεις Άγρα, 2007 
http://www.elculture.gr/


Σάββατο, 9 Μαΐου 2015

Ο Μαξίμ και η Άννα (επανάληψη στην ιστορία της Τέχνης)

Ο Μαξίμ, είναι ερωτευμένος και χρειάζεται επειγόντως τη βοήθειά σου. Η Άννα (η κοπέλα των ονείρων του) είναι πολύ φιλότεχνη και του έβαλε έναν όρο: Εάν δεν μάθει απ' έξω όλο το βιβλίο της Ιστορίας της Τέχνης, δεν πρόκειται να τον ξαναδεί. 
Για να γίνει αυτό πρέπει να τον βοηθήσεις να βρει τα ονόματα των ζωγράφων των έργων που είναι κρεμασμένοι στο τοίχο. Κάθε φορά που βρίσκεις ένα σωστό, ένας πίνακας χάνεται. Αν κάνεις λάθος, δε χρειάζεται να αρχίσεις από την αρχή, απλά κάνε κλικ στο έργο και προσπάθησε ξανά. Όταν ο τοίχος αδειάσει, το μήνυμα του Μαξίμ προς την Άννα θα φανερωθεί, και τότε ...για να δούμε ποια θα είναι η αντίδρασή της;

Πάτησε τη πράσινη σημαία για να ξεκινήσεις, και μη ξεχνάς να γράφεις με ελληνικά κεφαλαία γράμματα




Κυριακή, 3 Μαΐου 2015

Σουπρεματισμός, το πρώτο κίνημα καθαρής αφαίρεσης στη Ζωγραφική



Καζμίρ Μάλεβιτς "Μαύρο τετράγωνο", 1913

Το πρώτο κίνημα καθαρής αφαίρεσης στη ζωγραφική γεννήθηκε το 1913 στη Ρωσία από το ζωγράφο Καζμίρ Μάλεβιτς όταν ζωγραφίζει τον πίνακα "Μαύρο τετράγωνο σε άσπρο φόντο". Υποστήριξε ότι η αντικειμενική και οικεία όψη των πραγμάτων δεν είναι το ζητούμενο στην ζωγραφική, αλλά πρέπει να επιδιώκουμε την έκφραση του συναισθήματος και την υπεροχή (= supremacy) του καθαρού αισθήματος.

Το 1915 εκδίδει το Σουπρεματιστικό μανιφέστο (από τον Κυβισμό και το Φουτουρισμό στον Σουπρεματισμό), το οποίο συνυπέγραφαν και λογοτέχνες ανάμεσά του και ο Βλ. Μαγιακόφσκι.

Καζμίρ Μάλεβιτς, Μόσχα, Τρίτη έκδοση 1916,  "από τον Κυβισμό και τον Φουτουρισμό στον Σουπρεματισμό"

Κ. Μάλεβιτς, χωρίς τίτλο, 1916

Κ. Μάλεβιτς "Αεροπλάνο που πετάει" 1917-18

Κ. Μάλεβιτς "Μαύρος Σταυρός και Κόκκινο Οβάλ", 1920-27

Το 1919 ο ίδιος ο Μάλεβιτς ανακοινώνει το τέλος του Σουπρεματισμού.

Δείτε εδώ περισσότερα έργα του Κ. Μάλεβιτς

Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα από το κείμενο " Ο μη Αντικειμενικός Κόσμος" που ο Καζμίρ Μάλεβιτς έγραψε και έφερε στο Βερολίνο το 1927.  Μεταφράστηκε στα γερμανικά (το ρώσικο χειρόγραφο δεν έχει ανακαλυφθεί) και τυπώθηκε ως ο 11ος τόμος των βιβλίων του Μπαουχάουζ.

"Με τον όρο Σουπρεματισμό εννοώ  την κυριαρχία (supremacy) του αγνού συναισθήματος στη δημιουργική τέχνη. Για το Σουπρεματιστή τα οπτικά φαινόμενα του κόσμου των αντικειμένων είναι από μόνα τους χωρίς σημασία, το σημαντικό είναι το συναίσθημα, έτσι, τελείως ξέχωρο από το περιβάλλον όπου γεννήθηκε.
Αυτό που λέμε «υλοποίηση» ενός αισθήματος, στο συνειδητό μυαλό μας, σημαίνει, στην πραγματικότητα, υλοποίηση της αντανάκλασης αυτού του αισθήματος, με μέσον κάποια ρεαλιστική σύλληψη. Μια τέτοια ρεαλιστική σύλληψη δεν έχει καμιάν αξία στη τέχνη του σουπρεματισμού…Κι όχι μόνο γι αυτή, μα γενικά στη Τέχνη, γιατί η διαρκής, αληθινή αξία του έργου τέχνης (σ’ όποια σχολή και αν ανήκει) βρίσκεται μονάχα στο αίσθημα που εκφράζει.
Ο Ακαδημαϊκός νατουραλισμός, ο νατουραλισμός των Ιμπρεσιονιστών, ο Σεζανισμός, ο Κυβισμός, κλπ,  όλα αυτά, κατά κάποιο τρόπο, δεν είναι τίποτα άλλο παρά μέθοδοι διαλεκτικής, που έτσι δεν μπορούν να καθορίσουν με κανένα τρόπο την αξία ενός έργου τέχνης.
Μια αναπαράσταση αντικειμένων, με σκοπό της την αντικειμενικότητα, είναι κάτι που δεν έχει καμιά απολύτως σχέση με την τέχνη, όπως επίσης η χρήση μορφών αντικειμένων σ’ ένα έργο, δεν αποκλείει τη δυνατότητα να είναι αυτό το έργο υψηλής καλλιτεχνικής αξίας."





Robert L. Herbet, Η Σύγχρονη Τέχνη, Δοκίμια καλλιτεχνών, κείμενα εικαστικών καλλιτεχνών 4, Ένωση καθηγητών καλλιτεχνικών μαθημάτων, 1995
Ζιρώ Ο., Μερτζάνη Ε., Πετρίδου Β., Ιστορία της Τέχνης, Γ΄ Λυκείου, ΟΕΔΒ-ΠΙ, 2005


Τετάρτη, 29 Απριλίου 2015

Για να δούμε τι μάθαμε!

Στο παρακάτω παιχνίδι θα δείτε τι θυμόσαστε από το κεφάλαιο 16. Οι Δεκαετίες 1990-1930 Α΄μέρος.
(Περιμένετε λίγο γιατί αργεί να φορτώσει) και καλή διασκέδαση!

Τρίτη, 21 Απριλίου 2015

Ντε Στιλ ή Νεοπλαστικισμός: η μετάβαση στο μη-παραστατικό

Κατά τη δεύτερη δεκαετία του 20ου αιώνα αρκετοί νέοι καλλιτέχνες αναζητούν καινούργιους σταθερούς και αντικειμενικούς τρόπους έκφρασης, πιθανώς σαν αντίδραση στα μεγάλα προβλήματα που άφησε πίσω του και ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος
Η ομάδα De Stijl (αναφέρεται και ως Νεοπλαστικισμός) αποτελούμενη από τους ζωγράφους και θεωρητικούς της τέχνης Πιτ Μοντριάν και Τέο βαν Ντέσμπεργκ συγκροτείται στην Ολλανδία το 1917, και διακηρύσσει την πραγμάτωση μιας ‘καθαρής ζωγραφικής’. Οι καλλιτέχνες αυτοί επεδίωξαν να εκφράσουν ένα νέο ουτοπικό ιδανικό, πνευματικής αρμονίας και τάξης. Βασικό χαρακτηριστικό του κινήματος είναι η αφαίρεση. Χρησιμοποιούνται οι θεμελιώδεις φόρμες και σχήματα, οι κάθετες και οι οριζόντιες γραμμές ταυτόχρονα με την αποκλειστική χρήση των βασικών χρωμάτων (κόκκινο, μπλε, κίτρινο) σε συνδυασμό με το λευκό και το μαύρο. 
Το 1920 ο Πιτ Μοντριάν αφιερώνει το φυλλάδιο ‘Neo-Plasticisme’ στο ΄μελλοντικό άνθρωποτου οποίου οι πνευματικές αξίες θα εκφράζονται καλύτερα με τη τέχνη της απόλυτης καθαρότητας των καθαρών γεωμετρικών μορφών και χρωμάτων.

Mondrian's Trees My favourite series of paintings. Love the point between representation and abstraction and the still painterly style.
Πιτ Μοντριάν  'τα Δέντρα'



Τα αποσπάσματα που ακολουθούν είναι από το πιο σημαντικό σε επιρροή κείμενο από τα διάφορα κείμενα του Μοντριάν. Αρχικά εμφανίστηκε στο Κύκλο που εξέδωσαν ο Ναούμ Γκαμπό, Ζ.Λ. Μάρτιν, και Μπεν Νίκολσον (Λονδίνο 1937), και προέρχεται από το Πλαστική Τέχνη-Αγνή Πλαστική Τέχνη και άλλα κείμενα της σειράς «Ντοκουμέντα της Μοντέρνας Τέχνης», εκδόσεις του Ρόμπερτ Μάδεργουελ, εκδ. οίκου Ουίτενμπορν, Σουλτς -Νέα Υόρκη, 1945 (στα ελληνικά: Η Σύγχρονη Τέχνη, Δοκίμια καλλιτεχνών, Robert L. Herbet, κείμενα εικαστικών καλλιτεχνών 4, Ένωση καθηγητών καλλιτεχνικών μαθημάτων, 1995) 

«…Στις μέρες μας δύο κύριες τάσεις επικρατούν: η μία επιμένει στη παραστατική απεικόνιση, η άλλη την εξαλείφει. Ενώ η πρώτη χρησιμοποιεί μάλλον σύνθετα και ειδικά σχήματα, η δεύτερη επιστρατεύει απλά και ουδέτερα ή τελευταία, την ελεύθερη γραμμή και το απλό χρώμα. Είναι φανερό πως η δεύτερη (η μη παραστατική τέχνη) μπορεί ευκολότερα και πληρέστερα να ελευθερωθεί από την κυριαρχία του υποκειμενικού απ’ ότι η παραστατική τάση, βέβαια, τα ειδικά σχήματα και χρώματα (της παραστατικής τέχνης) είναι πιο ευκολο-εκμεταλλεύσιμα  από τις ουδέτερες φόρμες. Είναι ανάγκη όμως να τονίσουμε πως οι ορισμοί «παραστατικό» και «μη παραστατικό» δίνονται κατά προσέγγιση μόνο και είναι σχετικοί. Γιατί κάθε σχήμα, ακόμα και κάθε γραμμή, φτιάχνει μια παράσταση (φιγούρα), κανένα σχήμα δεν είναι απολύτως ουδέτερο. Είναι φανερό πως καθετί πρέπει να σχετίζεται, αλλά αφού χρειαζόμαστε λέξεις για να κάνουμε τις συλλήψεις μας κατανοητές, ας κρατήσουμε αυτούς τους όρους…» 

 «…Το σημαντικό καθήκον όλης της τέχνης  είναι να καταστρέψει τη στατική ισορροπία, εγκαθιδρύοντας τη δυναμική. Η μη-παραστατική τέχνη απαιτεί μια προσπάθεια για τη συνέπεια αυτού του καθήκοντος: την καταστροφή της ιδιαίτερης φόρμας και την κατασκευή ενός ρυθμού αμοιβαίων σχημάτων ή ελεύθερων γραμμών. Πρέπει να έχουμε κατά νου, πάντως τη διάκριση μεταξύ αυτών των δύο μορφών ισορροπίας για να αποφύγουμε τη σύγχυση, γιατί όταν μιλάμε για ισορροπία καθαρή και απλή, μπορεί να το λέμε αυτό και συγχρόνως να αντιτασσόμαστε στην εξισορρόπηση που υπάρχει σε ένα έργο τέχνης . Έχει μεγάλη σημασία η σημείωση της καταστροφικο-κατασκευαστικής ποιότητας της δυναμικής ισορροπίας.. Τότε θα καταλάβουμε ότι η ισορροπία για την οποία μιλάμε  στη μη-παραστατική τέχνη, δεν είναι κάτι χωρίς τη κίνηση της  πράξης, αλλά αντίθετα είναι μια συνεχής κίνηση. Τότε λοιπόν καταλαβαίνουμε ακόμα και τη σημασία του ονόματος Κατασκευαστική Τέχνη…»

de-salva:    Piet Mondrian in his Studio (Atelier)  Piet Mondrian: http://en.wikipedia.org/wiki/Piet_Mondrian
ο Πιτ Μοντριάν με έργο του



Δείτε περισσότερα για τον Πιτ Μόντριαν εδώ και εδώ  και για το Νεοπλαστικισμό εδώεδώ,

πηγές
Ζιρώ Ο., Μερτζάνη Ε., Πετρίδου Β., Ιστορία της Τέχνης, Γ΄ Λυκείου, ΟΕΔΒ-ΠΙ, 2005
Νεοπλαστικισμός , βικιπαιδεία.

Σάββατο, 28 Μαρτίου 2015

Κυβισμός

Το 1906 στο Παρίσι μετά το θάνατο του Σεζάν διοργανώνεται προς τιμήν του μια μεγάλη αναδρομική έκθεση των έργων του η οποία έμελλε να επηρεάσει καθοριστικά ένα νέο ζωγράφο από την Ισπανία, τον Πάμπλο Πικάσο. Εκείνη την περίοδο ο Πικάσο είχε αρχίσει να αναζητά νέους τρόπους αναπαράστασης της πραγματικότητας μέσα από τη μελέτη των έργων της πρωτόγονης (κυρίως Αφρικανικής και Ιβηρικής) γλυπτικής, (στα έργα αυτά η φόρμα αποδίδεται με γωνιώδη μεταχείριση) είτε των πρωτότυπων έργων, όπως τα έβλεπε στα διάφορα μουσεία, είτε μέσα από τις αναπαραστάσεις τους στα έργα του Γκωγκέν και πιθανά και του Ματίς.

GURO MASK, Ivory Coast
αφρικάνικη μάσκα

Πολ Σεζάν, 1904, "το βουνό Σεν Βικτουάρ"
Παράλληλα γίνεται γνωστή και η επιστολή όπου ο Σεζάν υποδεικνύει σ' ένα νέο ζωγράφο τον Εμίλ Μπερνάρντ τον τρόπο με τον οποίο οφείλει ο ζωγράφος να αντιμετωπίζει το θέμα του: "...να μεταχειριστείτε τη φύση μέσα από τον κύλινδρο, τη σφαίρα, τον κώνο, και βάλτε το σύνολο σε αναλογία έτσι ώστε η κάθε μεριά ενός αντικειμένου, πλάνου, να κατευθύνεται προς ένα κεντρικό σημείο…”.
Έτσι ο Πικάσο και φίλος του Μπρακ μελετώντας αναλυτικά τα έργα του Σεζάν και ακολουθώντας τις υποδείξεις του, κατέληξαν να κάνουν τα πρώτα κυβιστικά έργα. Όταν ο Μπρακ πρότεινε το έργο του "Maisons à l'Estaque", στο  Φθινοπωρινό Σαλόνι του 1908, ο Ματίς ο οποίος ήταν στην επιτροπή χαρακτήρισε τον πίνακα ως "κυβιστικό" και τον απέρριψε. Στο βιβλίο "Μαρτυρίες κατά τη Gertrude Stein" ο Ματίς αφηγείται: " Απ' όσο θυμάμαι, ο Μπρακ ήταν αυτός που έκανε το πρώτο κυβιστικό έργο. Παρουσίαζε ένα μεσογειακό τοπίο: ένα παράκτιο χωριό που φαινόταν από πάνω. Για να δώσει σημασία στις σκεπές, οι οποίες ήταν λίγες, συνέχισε τα σχέδια που παρουσίαζαν τις στέγες ως γραμμές μέσα στον ουρανό. Είναι κάτι τελείως καινούργιο για την μοντέρνα τέχνη για το οποίο έχουμε πολλές συζητήσεις."

Ζορζ Μπρακ, 1907, "Maison d' Estaque"

Πάμπλο Πικάσο, 1907, "οι Δεσποινίδες της Αβινιόν"

Αναλυτικός Κυβισμός 1910-1912
Κατά την διάρκεια αυτής της φάσης του κυβισμού η φόρμα του αντικειμένου αναλύεται σε πολλά και μικρά επίπεδα. Το αντικείμενο απεικονίζεται απ' όλες τις πλευρές του οι οποίες παρουσιάζονται ως μικρές επιφάνειες και είναι σαν να το βλέπουμε γύρω-γύρω. Το αποτέλεσμα μοιάζει πολύ με χαρτί που τσαλακώθηκε πολύ, προτού ξεδιπλωθεί. Το χαρακτηριστικό αυτής της περιόδου είναι ότι η παλέτα των χρωμάτων είναι πολύ περιορισμένη (γκρι, καφέ, πράσινο, μπλε σκούρο). Αντίθετα, ο φωτισμός παίζει πολύ σημαντικό ρόλο και μοιράζεται με διαφορετικό τρόπο σε κάθε σχήμα. Το αποτέλεσμα τείνει να γίνει ανεικονικό.

Ζορζ Μπρακ, 1909-10,  "Η κιθάρα"


Συνθετικός Κυβισμός 1912-1914
Η δεύτερη φάση που ακολουθεί ονομάζεται έτσι γιατί ο καλλιτέχνης συνθέτει τη ζωγραφική επιφάνεια με διάφορα (ξένα μέχρι τότε στη ζωγραφική) στοιχεία. Στο ζωγραφικό τελάρο ενσωματώνονται διάφορα υλικά: χαρτιά από εφημερίδες, περιοδικά, ταπετσαρίες, τραπουλόχαρτα, κομμάτια από ύφασμα ή ξύλο, σκοινί, ψάθα, κ.ά., συνθέτοντας τα πρώτα κολάζ. Το χρώματα εμφανίζονται έντονα, οι ζωγραφικές επιφάνειες είναι πλακάτες, και τα σχήματα απλά.

Πάμπλο Πικάσο, "Νεκρή φύση με ψάθα καρέκλας"
Πάμπλο Πικάσο, 1910. "Γυναίκα με μαντολίνο"

Ζορζ Μπρακ, 1914, "Νεκρή φύση με τραπέζι και ζιλετ"


Δείτε περισσότερα Κυβιστικά έργα εδώ

Διαβάστε περισσότερα για τον Κυβισμό εδώ, κι εδώ,



βιβλιογραφία

Ζιρώ Ο., Μερτζάνη Ε., Πετρίδου Β., Ιστορία της Τέχνης, Γ΄ Λυκείου, ΟΕΔΒ-ΠΙ, 2005
Combrich E.H., Ιστορία της Τέχνης, Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα, 1994
Α. Λαδόμματος, Ιστορία της Τέχνης - Αισθητική Εκτίμηση Έργων Τέχνης, Υπουργείο Παιδείας Κύπρου, 1984

Παρασκευή, 27 Μαρτίου 2015

Φουτουρισμός

Ο Ιταλός ποιητής Τομάζο Μαρινέτι διατυπώνει στο Μιλάνο το 1908 τις αρχές του Φουτουρισμού, και την επόμενη χρονιά 1909 δημοσιεύεται το Φουτουριστικό Μανιφέστο στο Παρίσι



Οι Φουτουριστές αγκάλιασαν κάθε νέο μέσο στην καλλιτεχνική έκφραση και χαιρέτησαν τα νέα τεχνολογικά μέσα της εποχής ως ένα θρίαμβο του ανθρώπου απέναντι στη φύση. Αντιτάχθηκαν στο Ρομαντισμό, τις παλιές τεχνοτροπίες, την παράδοση, την ηθική, την αρχαιολογία, τα μουσεία, τις βιβλιοθήκες κλπ. και ύμνησαν την ταχύτητα και τις βιομηχανικές πόλεις. Κατά την έκφρασή τους: «ένα αυτοκίνητο... είναι ωραιότερο από τη Νίκη της Σαμοθράκης», και θέλησαν να υμνήσουν τη δύναμη, τη ταχύτητα, το πόλεμο, τις μηχανές και τα πολυβόλα! Πίστευαν στη βιομηχανία, στο σίδερο και στην ταχύτητα. Πρότειναν ακόμα τη χρήση ενός εναλλακτικού συντακτικού της γλώσσας στην τέχνη. Όπως θα γράψει και ο ίδιος ο Μαρινέτι:

«O Φουτουρισμός βασίζεται στην πλήρη ανανέωση της ανθρώπινης ευαισθησίας, που προκαλείται από τις μεγάλες επιστημονικές ανακαλύψεις. Oι άνθρωποι που χρησιμοποιούν τον τηλέγραφο, το τηλέφωνο, το φωνόγραφο, το ποδήλατο, τη μοτοσικλέτα, το αυτοκίνητο, το υπερωκεάνιο, το πηδαλιοχούμενο, το αεροπλάνο, τον κινηματογράφο, τη μεγάλη εφημερίδα δεν έχουν ανακαλύψει ακόμη πως αυτά τα μέσα επικοινωνίας, μεταφοράς και πληροφόρησης ασκούν αποφασιστική επίδραση στην ψυχή τους».


Τζιάκομο Μπάλα, 1912, "Κίνηση σκύλου με λουρί"
Ουμπέρτο Μποτσιόνι, 1913, "Unique Forms of Continuity in Space"
Το 1914 ο Αντόνιο Ελία και ο Τομάζο Μαρινέτι συντάσσουν το Μανιφέστο της Φουτουριστικής Αρχιτεκτονικής, όπου μεταξύ άλλων αναφέρουν:
«Πρέπει να εφεύρουμε και να χτίσουμε τη φουτουριστική πόλη, που να μοιάζει με ένα μεγάλο πολύβουο ναυπηγείο, και να είναι σε όλα τα μέρη της ευκίνητη, ζωηρή δυναμική. Το φουτουριστικό σπίτι να είναι σαν μια τεράστια μηχανή. Ο ανελκυστήρας δε πρέπει να κρύβεται σα σκουλήκι στο φρέαρ της οικοδομής και οι περιττές πια σκάλες πρέπει να εξαφανιστούν. Οι νέοι ανελκυστήρες θα ελίσσονται προς τα επάνω σα φίδια από σίδερο και γυαλί. Το σπίτι από μπετόν, από γυαλί και σίδερο, χωρίς ζωγραφική, χωρίς στολίδια, μόνο με την ομορφιά των γραμμών του και των μορφών του, τρομερά «άσχημο» στη μηχανική του απλότητα, στο ύψος και το πλάτος του σύμφωνο με τις πολεοδομικές διατάξεις, θα υψώνεται πάνω από τη βουή μιας πολυπόθητης αβύσσου: πάνω από το δρόμο, που δεν απλώνεται πια σαν ποδόμακτρο στο κεφαλόσκαλο, αλλά βυθίζεται αρκετούς ορόφους κάτω από την επιφάνεια της γης, οι όροφοι αυτοί εξυπηρετούν την αστική κυκλοφορία και συνδέονται μεταξύ τους με μεταλλικά γεφυράκια και κυλιόμενες σκάλες».

Έρικ Μέντελσον, 1920, Ο πύργος του Αϊνστάιν 




Διαβάστε περισσότερα για το Φουτουρισμό εδώεδώεδώ, και εδώ


πηγές: Ζιρώ Ο., Μερτζάνη Ε., Πετρίδου Β., Ιστορία της Τέχνης, Γ΄ Λυκείου, ΟΕΔΒ-ΠΙ, 2005
Βικιπαίδεια: Φουτουρισμός

Κυριακή, 15 Μαρτίου 2015

Εξπρεσιονισμός: γέφυρα και γαλάζιος καβαλάρης

Ο όρος εξπρεσιονισμός (expressionism, από τον λατινικό όρο expressio,-onis δηλαδή έκφραση) αποδίδεται στον Τσέχο ιστορικό τέχνης Antonin Matějček το 1910, ο οποίος χρησιμοποίησε τον όρο αυτό περισσότερο για να δηλώσει μια τάση αντίθετη στον Ιμπρεσιονισμό. Χαρακτηριστικά αναφέρει "...ένας Εξπρεσιονιστής επιθυμεί πάνω από όλα να εκφράσει τον εαυτό του". Αυτή η στάση του εξπρεσιονισμού ήταν αντίθετη στις αξίες των ιμπρεσιονιστών, οι οποίοι επεδίωκαν μια αντικειμενική αναπαράσταση της πραγματικότητας. Το 1905 ο Έρνστ Λούντβιχ Κίρχνερ, ο Έριχ Χέκελ, ο Φριτς Μπλέυλ  και ο Καρλ Σμιτ Ρότλουφ ιδρύουν στη Δρέσδη, τη πρώτη οργανωμένη ομάδα  εξπρεσιονιστών καλλιτεχνών: Die Brucke,  (Γέφυρα). Στο μανιφέστο της ο Λούντβιχ Κίρχνερ γράφει: «Αυτός που εκφράζει τις βαθύτερες πεποιθήσεις του, όπως οφείλει με  αυθορμητισμό και ειλικρίνεια, είναι δικός μας».

Κίρχνερ, αφίσα για την έκθεση των μελών της ομάδας "Γέφυρα", 1910


Νόλντε, "Χορεύτριες με κεριά", 
Οι εξπρεσιονιστές γοητεύτηκαν από τη λεγόμενη «πρωτόγονη» και αφρικανική τέχνη, την ένταση το χρώμα και το σχέδιο του Βαν Γκογκ, τα γκροτέσκα πρόσωπα του Ένσορ καθώς και από τα γεμάτα υπαρξιακή αγωνία έργα του Μουνχ. Υιοθέτησαν ένα πρόγραμμα για να ελευθερώσουν την τέχνη τους από τους παραδοσιακούς κανόνες. Αισθάνονταν τόσο έντονα τον ανθρώπινο πόνο, τη φτώχεια, τη βία και το πάθος, ώστε απέρριπταν τη προσήλωση στην αρμονία και την ομορφιά που θεωρούσαν ότι πήγαζαν από την άρνηση να είναι κανείς τίμιος. Η τέχνη των κλασικών ζωγράφων όπως ο Ραφαήλ και ο Κορέτζιο τους φαινόταν ανειλικρινής και υποκριτική. Ήθελαν να καταπιαστούν με τη γυμνή αλήθεια της ύπαρξής μας και να εκφράσουν τη συμπόνια τους για τον απόκληρο και τον άσχημο. Ήταν σχεδόν θέμα τιμής γι΄ αυτούς να αποφεύγουν οτιδήποτε ελκυστικό κι ευχάριστο, να σοκάρουν και να αφυπνίσουν τη μπουρζουαζία. Όταν οι εθνικοσοσιαλιστές ήρθαν στη εξουσία το 1933, η τέχνη αυτή καταδικάστηκε, πολλά έργα καταστράφηκαν και οι ηγέτες του κινήματος εξορίστηκαν ή τους απαγορεύτηκε να δουλέψουν στη Γερμανία. (Ο Κίχνερ, ηγετικό μέλος της «Γέφυρας» αυτοκτόνησε το 1938).

Μαρκ, "Μεγάλα μπλε άλογα", 1911
Οι εξπρεσιονιστές υποστήριζαν ότι το πιο σημαντικό στη τέχνη είναι η έκφραση  των συναισθημάτων μέσα από την επιλογή χρωμάτων και γραμμών, δικαιολογημένα θα μπορούσε  κανείς να αναρωτηθεί "μήπως η τέχνη θα γινόταν πιο αγνή αν καταργούσε τελείως το θέμα;". Και ο πρώτος καλλιτέχνης που προχώρησε σε αυτή τη κατεύθυνση ήταν ο ΚαντίνσκιΟ ίδιος έλεγε ότι κατάλαβε για πρώτη φορά τις απεριόριστες δυνατότητες της αφαίρεσης όταν ένα βράδυ του 1910, παρατηρώντας τυχαία ένα από τους πίνακές του αντεστραμμένο, είδε μια εικόνα «εξαιρετικής ομορφιάς, πλημμυρισμένη από εσωτερική ακτινοβολία»

Καντίνσκι, "Σύνθεση 4", 1911
Το 1911 ιδρύεται στο Μόναχο από τους Γιαβλένσκι, Καντίνσκι, Μαρκ, Μάκε, Μύντερ κ.ά., η δεύτερη εξπρεσιονιστική ομάδα: Der Blaue Reiter (Ο Γαλάζιος Καβαλάρης). Ο ίδιος ο Καντίνσκι επέλεξε το όνομα, επειδή το γαλάζιο ήταν το αγαπημένο του χρώμα, ενώ τα άλογα σαν θέμα ήταν ιδιαίτερα αγαπητά στον Μαρκ. Οι φιλικές σχέσεις των δύο ομάδων στηρίζονται περισσότερο στη γενική πρωτοποριακή επιχειρηματολογία, παρά στην ταυτότητα των απόψεων. Η ομάδα Γέφυρα έχει ως αρχή την κοινωνική διαμαρτυρία και ένα ψυχολογικό υπόβαθρο πάντοτε ευδιάκριτο, ενώ η ομάδα Γαλάζιος καβαλάρης ξεπερνά το αναπαραστατικό στοιχείο, πηγάζει από καθολικές μεταφυσικές αρχές, στοχεύει σε μια ριζική ανανέωση των εκφραστικών μέσων, και θεμελιώνει στην πίστη της υπαρξιακής συνοχής ανθρώπου και σύμπαντος.

Εξώφυλλο του 1ου περιοδικού της ομάδας "Γαλάζιος καβαλάρης" 
Η ομάδα του Γαλάζιου καβαλάρη αρνήθηκε οποιονδήποτε ορθολογισμό, η τέχνη έπρεπε να πηγάζει από καθαρή πνευματικότητα. Προσπαθούσαν να δείξουν ότι η περιοχή της τέχνης είναι εντελώς διαφορετική από εκείνη της φύσης και ότι η φόρμα καθορίζεται αποκλειστικά από τα εσωτερικά ψυχικά κίνητρα του καλλιτέχνη. Η κεντρική ιδέα τους αφορούσε στη νοητική σύλληψη μέσω της αφηρημένης φόρμας, που τονίζει τις συμβολικές και ψυχολογικές πλευρές του χρώματος και του σχήματος. Οι απόψεις τους δεν ήταν επαναστατικές και δεν αποσκοπούσαν στην κοινωνική κριτική. Τα μέλη του Γαλάζιου Καβαλάρη ήταν θεωρητικοί, τοποθέτησαν το νόμο πάνω από το υποκειμενικό αίσθημα και στάθηκαν πιο κοντά στο πνεύμα του Ρομαντισμού. Κάνοντας φορέα πνευματικών και ψυχικών ωθήσεων το χρώμα και τη φόρμα, έφτασαν σε ένα είδος μεταφυσικού ιδεαλισμού.

Έτσι ενώ οι καλλιτέχνες της Γέφυρας προβάλλουν το αρχέγονο και αχαλίνωτο ένστικτο και τη σκοτεινή, τραγική μοίρα που απειλεί τον άνθρωπο και για να τα παραστήσουν εισάγουν την ελεύθερη, σπασμωδική αλλά εκφραστική γραφή, οι καλλιτέχνες του Γαλάζιου καβαλάρη προτείνουν μια εσωτερική, συμβολική διατύπωση σχεδόν μυστικιστική και καθόλου συνταρακτική, που επιδιώκει την ύψιστη εκστατική αφαίρεση.




(Όταν αναφερόμαστε στην αφηρημένη ή αθεματική ζωγραφική αναφερόμαστε σε εκείνη τη ζωγραφική που συνειδητά αρνείται να απεικονίσει στοιχεία αναγνωρίσιμα, και προσεγγίζει το θεατή άμεσα με το χρώμα τη φόρμα και τη σύνθεση.)





πηγές:
Ζιρώ Ο., Μερτζάνη Ε., Πετρίδου Β., Ιστορία της Τέχνης, Γ΄ Λυκείου, ΟΕΔΒ-ΠΙ, 2005
Combrich E.H., Ιστορία της Τέχνης, Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα, 1994
"πρωτόγονη τέχνη"  www.khanacademy.org/
"εξπρεσιονισμός"   www.artmag.gr/
 Καντίνσκι  www.artesmagazine.com

Σάββατο, 14 Μαρτίου 2015

Φοβισμός

¨Η ακρίβεια δεν είναι η αλήθεια¨ δήλωνε ο Ματίς, ο σπουδαιότερος εκπρόσωπος του Φοβισμού, άποψη που υπήρξε και η θέση ολόκληρης της μοντέρνας τέχνης.

Το κίνημα του φοβισμού αναπτύχθηκε στη Γαλλία την περίοδο 1905-1908, και ενώ είχε πολύ μικρή διάρκεια ζωής, θεωρείται ένα από τα πρώτα επαναστατικά κινήματα στη ζωγραφική και με σημαντικό αντίκτυπο στην εξέλιξη της τέχνης του 20ου αιώνα.

Ματίς, "η χαρά της ζωής", 1905-06.

Το Φθινόπωρο του 1905, στην έκθεση του Παρισιού, συμμετείχε και μια ομάδα νέων ζωγράφων, ανάμεσά τους ο Ματίς, ο Ντερέν, ο Βλαμένκ, κ.ά. Στην αίθουσα που εκθέταν τα έργα τους υπήρχε κι ένα γλυπτό που θύμιζε την ευαισθησία του γλύπτη της αναγέννησης Ντονατέλο. Περνώντας και βλέποντας το, ο κριτικός της τέχνης Λουί Βοξέλ αναφώνησε: "Τι δουλειά έχει ο Ντονατέλο, μεταξύ τούτων των ...αγριμιών"; (Fauve=αγρίμι). Έτσι οι νέοι αυτοί δημιουργοί, καθώς κι η ζωγραφική τους, απέκτησε όνομα.
Ντερέν,  Le phare de Collioures
Το κίνημα του φοβισμού, δεν ήταν κίνημα με συγκεκριμένο θεωρητικό πρόγραμμα, αλλά περισσότερο μια ομάδα καλλιτεχνών που συνδέθηκαν εμπνευσμένοι από τις ίδιες προθέσεις, και παρουσίασαν συνολικά μόλις τρεις εκθέσεις.
Αντιτάχθηκαν στην ζωγραφική του στιγμιαίου, του παροδικού, και στην αέρινη χρωματικότητα των ιμπρεσιονιστών και ενδιαφέρθηκαν για τα καθαρά χρώματα, δίνοντάς τους μια τέτοια έμφαση, που δεν είχε γνωρίσει ως τότε ή ζωγραφική. Στράφηκαν προς μια ζωγραφική που θα αποδίδει ότι μένει σταθερό και αναλλοίωτο, απελευθερώντας το χρώμα από την πιστή απόδοση της πραγματικότητας. Έτσι διάλεγαν χρώματα που δεν είχαν καμιά σχέση μ’ εκείνα της φύσης (τα δέντρα μπορεί να είναι κόκκινα και η θάλασσα κίτρινη).

Μπρακ, landscape at La Ciotat, 1907
Η ζωγραφική τους αντιπροσωπεύει τη ζωηρή και χαρούμενη έκρηξη μιας τέχνης συνώνυμης με τη νεότητα, από καλλιτέχνες παθιασμένους για τον κόσμο και πρόθυμους να μεταφέρουν στο μουσαμά ένα ισχυρό φορτίο αισθήσεων, που υλοποιούνται με το χρώμα. Μέσα στη φρεσκάδα, στη τολμηρή σιγουριά που φαίνεται να θέλει ν' αποβάλει όλες τις προηγούμενες εμπειρίες, εδρεύει η δύναμη της ξέφρενης ρήξης για την ανανέωση της παρόρμησης. Χρώματα, χρώματα και πάλι χρώματα μέσα σε χρώματα, έτσι που η μορφή πια να μην είναι το ζητούμενο αλλά τούτη η χρωματιστή φόρμα, σαν πανδαισία.





πηγές:
Ζιρώ Ο., Μερτζάνη Ε., Πετρίδου Β., Ιστορία της Τέχνης, Γ΄ Λυκείου, ΟΕΔΒ-ΠΙ, 2005
Χόνορ Χ., Φλέμινγκ Τ.,  Ιστορία της Τέχνης, εκδόσεις Υποδομή, Αθήνα 1993
"Φωβισμός" maga.gr
"Φωβ ή Φωβισμός" art.mag.gr
"Φωβισμός" el.wikipedia.org



Τρίτη, 10 Μαρτίου 2015

Το πέρασμα στον εικοστό αιώνα

Μετά το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα στην αρχιτεκτονική τα υλικά κατασκευής αλλάζουν ριζικά. Ένα νέο υλικό ο χυτοσίδηρος, κράμα σιδήρου και άνθρακα χρησιμοποιήθηκε στην κατασκευή κτιρίων.Το υψηλό κόστος του, είχε αρχικά  περιορίσει την διάδοσή του, όμως στα μέσα του 19ου αιώνα η βιομηχανική επανάσταση χαμήλωσε τη τιμή του και το έκανε αρκετά δημοφιλές.
Το υλικό αυτό έχει την δυνατότητα αρχικά να μορφοποιείται ρευστό μέσα σε καλούπια και στη συνέχεια να μεταφέρεται προκατασκευασμένο σε κομμάτια στο εργοτάξιο όπου και γινόταν η συναρμολόγηση. Στην Αγγλία και στη Γαλλία όπου η βιομηχανική επανάσταση είχε προχωρήσει, οι μηχανικοί άρχισαν να κτίζουν κατασκευές που απαιτούσαν το σκέπασμα και το «γεφύρωμα» μεγάλων επιφανειών και ανοιγμάτων εργοστασίων, θεάτρων, βιβλιοθηκών, τραπεζών, εμπορικών κέντρων, σιδηροδρομικών σταθμών αποθήκες, γεφυρών, και των πρώτων πολυκατοικιών στο κέντρο των πόλεων.
Ο συναγωνισμός ως προς το μέγεθος το μήκος και το άνοιγμα των γεφυρών οδήγησε σε συνεχείς βελτιώσεις τόσο του ίδιου του υλικού όσο και των εφαρμογών του. Τα προκατασκευασμένα χυτοσίδηρα τόξα, κολώνες, σκάλες, κιγκλιδώματα μπαλκονιών, διακοσμητικά στοιχεία, αντικατέστησαν το σφυρήλατο σίδηρο και οδήγησαν σε μια οικονομική και γρήγορη παραγωγή, που μέσα από πειραματισμούς οδήγησε στην μοντέρνα αρχιτεκτονική.


Ο Τζ. Πάξτον σχεδίασε και κατασκεύασε το Κρύσταλ Πάλας μέσα σε 9 μήνες για τη Παγκόσμια Έκθεση Βιομηχανικών προϊόντων στο Λονδίνο το 1851. Ο νεωτερισμός του βρίσκεται στη χρήση ήδη προκατασκευασμένων μεταλλικών στοιχείων και στους υαλοπίνακες (όλο το κτίριο σχεδιάστηκε με βάση μια τυποποιημένη γυάλινη επιφάνεια παραθύρων), που συναρμολογούνται στο εργοτάξιο. 
Τζ. Πάξτον, Κρύσταλ Πάλας, 1851
Ο πύργος του Άιφελ κτίστηκε από τον Γκ. Άιφελ το 1889 στο Παρίσι ως είσοδος για τη Διεθνή Εμπορική Έκθεση, και έχει ύψος 300 μέτρα. Η κατασκευή του διήρκησε 21 μήνες. Η μορφή του πύργου μπόρεσε να πραγματοποιηθεί χάρη στους στατικούς υπολογισμούς για την αντιμετώπιση των πλευρικών ωθήσεων του ανέμου και τη μελέτη των υλικών. 

Γκ. Άιφελ, ο πύργος του Άιφελ, 1889
Ένα ακόμη υλικό με νέες δυνατότητες ήταν το τσιμέντο που σε συνδυασμό με το σίδηρο (οπλισμένο σκυρόδεμα) μεγαλώνει την αντοχή του στα φορτία, αλλά και την ελαστικότητά του. Ο Περέ, γάλος αρχιτέκτονας και μηχανικός θεωρείται από τους πρωτοπόρους της σύγχρονης αρχιτεκτονικής. Είναι από τους πρώτους που χρησιμοποίησε το οπλισμένο σκυρόδεμα στη κατασκευή κτιρίων και κατάφερε να το αναδείξει σε ένα υλικό με αισθητικά αποτελέσματα.

Ο. Περέ, αριστερά: όψη της οικίας της οδού Φράνκλιν, δεξιά: κάτοψη, 1903
Το κίνημα Τέχνες και Χειροτεχνίες (Arts and Grafts) με εισηγητή τον σοσιαλιστή Γουίλιαμ Μόρις υπερασπίζεται την αξία των «εφαρμοσμένων» τεχνών σε σχέση με τις λεγόμενες «καλές τέχνες». Ο Μόρις πίστευε ότι μία κοινωνία θα πρέπει να βασίζεται στις συνομοσπονδίες «ελεύθερων τεχνιτών», οι οποίοι θα έφτιαχναν ταπεινά αριστουργήματα με τα χέρια τους, απολαμβάνοντας τη δουλειά και την τέχνη τους, χωρίς διακρίσεις και καταναγκασμούς.

Γ. Μόρις, σχέδιο για ταπετσαρία, 1879
Τα χρόνια 1895-1910 αναπτύσσεται σαν αντίδραση στα ιστορικά στυλ του παρελθόντος, ένα καλλιτεχνικό κίνημα που ανάλογα με τον γεωγραφικό τόπο στον οποίο εξελίχθηκε, έλαβε διάφορες ονομασίες, όπως Stile Liberty στην Ιταλία, Liberty στην Αγγλία, Μοντέρνο Στυλ στην Αμερική ή Μοντερνισμός στην Ισπανία, ενώ στη Γερμανία εμφανίστηκε με τον όρο Jugendstil. Ο γαλλικός όρος Αrt Νouveau χρησιμοποιήθηκε στη Γαλλία και το Βέλγιο και αποδίδεται ως Νέα Τέχνη. Δε διέθετε μεγάλη ομοιογένεια, εκδηλώθηκε κυρίως στο χώρο της διακόσμησης και της αρχιτεκτονικής, αγγίζοντας όμως και όλους τους τομείς της καλλιτεχνικής έκφρασης και επηρέασε μεταγενέστερες τάσεις στη Μοντέρνα τέχνη. Στόχος του κινήματος ήταν να δημιουργήσει έργα υψηλής αισθητικής και καλλιτεχνικής ποιότητας σε αντίθεση με τα βιομηχανικής παραγωγής προϊόντα που είχαν κατακλείσει την αγορά


Victor Horta, Hotel Tassel, Βρυξέλες, Βέλγιο
Οι καλλιτέχνες της Αρ Νουβό χρησιμοποιούν της δυνατότητες της βιομηχανικής παραγωγής και αναζητούν νέους τρόπους έκφρασης με τη χρήση νέων υλικών. Εμπνέονται από τη γιαπωνέζικη τέχνη, το φυτικά και ζωικά μοτίβα, και μεταφέρουν τη διάθεση για χαρά, για διακόσμηση, για εφήμερη ξεγνοιασιά που ήταν και τα κύρια στοιχεία της αστικής τάξης του τέλους του 19ου αιώνα.

 
 Γκ. Κλιμτ

Aντ. Γκαουντί, οικία Μπατλό, 1877

πηγές:
Ιστορία των Τεχνών Έργα και Δημιουργοί, ΠΙ, Αθήνα, 2000
Ζιρώ Ο., Μερτζάνη Ε., Πετρίδου Β., Ιστορία της Τέχνης, Γ΄ Λυκείου, ΟΕΔΒ-ΠΙ, 2005
A. Perret

Κυριακή, 1 Μαρτίου 2015

Τέλη του 19ου αιώνα: Σεζάν, Σερά, Γκωγκέν και Βαν Γκογκ.

Η ενασχόληση με την καταγραφή των οπτικών εντυπώσεων του θέματος, τη φύση, αλλά και το φευγαλέο στοιχείο, θεωρήθηκαν από την νέα γενιά των ζωγράφων που έπονται του Ιμπρεσιονισμού, αρκετά περιοριστικοί όροι. Έτσι κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα εμφανίζονται ζωγράφοι με λίγα κοινά στοιχεία, που ονομάστηκαν μεταϊμπρεσιονιστέςΚοινό τους γνώρισμα ήταν να βρουν μια δική τους γλώσσα έκφρασης.

Ο Γάλλος Πολ Σεζάν (ο μεγαλύτερος ζωγράφος του τέλους του 19ου αι.) που αναζητά τη στέρεη δομή και την ουσία των πραγμάτων, μέσα από την έρευνα και την προσεκτική παρατήρηση της φύσης. Στα έργα του διακρίνουμε:

             ·         τη κλασική αντιμετώπιση της σύνθεσης
 ·         την ανάλυση των πραγμάτων στα βασικά γεωμετρικά σχήματα: κώνο και κύλινδρο (προαναγγέλλει τον Κυβισμό)
·         την αγάπη για τα έντονα χρώματα, την οποία δεν θυσιάζει ακόμα και όταν πρόκειται για αντικείμενα που βρίσκονται σε βάθος.
    

                            Σεζάν 


Παράλληλα ένας άλλος Γάλλος ζωγράφος, ο Ζορζ Σερά, με αφορμή τις επιστημονικές θεωρίες για τη φύση του φωτός, αλλά και για τη λειτουργία του ματιού, θέλησε να εφαρμόσει επιστημονικά τον Ιμπρεσιονισμό και δημιουργεί τον Πουαντιγισμό ή Ντιβιζιονισμό. Ζωγραφίζει με μικρές κουκίδες καθαρού χρώματος, οι οποίες αναμιγνύονται από μακριά στο μάτι του θεατή. Στα έργα διακρίνουμε ακόμα την αυστηρά γεωμετρική και  κλασική συγκρότηση της σύνθεσης.  

                            Ζωρζ Σερά 

Ο Γάλλος Πολ Γκωγκέν σχεδόν αυτοδίδακτος, αρχικά ζωγραφίζει σαν χόμπι (ήταν χρηματιστής), αλλά η αγάπη του για τη ζωγραφική τον κερδίζει και αφοσιώνεται σε αυτήν εγκαταλείποντας αρχικά τη δουλειά του και αργότερα και τη πατρίδα του, (πίστευε ότι στην Ευρώπη δε θα καταλάβαιναν τη ζωγραφική του), και πηγαίνει να ζήσει πρώτα στην Ταϊτή και μετά στα νησιά Μαρκέζας. Αδιαφορεί για τα προβλήματα της δυτικής ζωγραφικής (όγκοι, φωτοσκιάσεις, προοπτική), επηρεάζεται από τα γιαπωνέζικα χαρακτικά και αναπτύσσει  ένα ύφος με στόχο την απλότητα και την αμεσότητα. Στοιχεία της ζωγραφικής του που ο ίδιος θα ονομάσει Κλουαζονισμό είναι:  
  • η διακοσμητική γραμμή
  • τα απλοποιημένα περιγράμματα μορφών
  • οι μεγάλες επιφάνειες με έντονα και πλακάτα χρώματα
  • τα συμβολικά και εξωτικά θέματα


                            Πωλ Γκωγκέν 

Ο Ολλανδός Βαν Γκογκ βαθιά θρησκευόμενος δούλεψε αρχικά ως λαϊκός ιεροκήρυκας σε Βέλγους ανθρακωρύχους  στην Αγγλία. Επηρεάστηκε όμως από το κοινωνικό μήνυμα των έργων του ρεαλιστή ζωγράφου Μιλέ και αποφασίζει να γίνει ζωγράφος. Πηγαίνει στη Γαλλία και ο αδερφός του Τεό που δούλευε σε κατάστημα έργων τέχνης στο Παρίσι του δείχνει πίνακες ιμπρεσιονιστών. Εντυπωσιασμένος από το έργα αυτά, φεύγει για τη νότια Γαλλία αναζητώντας το  έντονο φως, και μένει στην μικρή πόλη Αρλ.
Ήθελε τα έργα του να κάνουν ίδια την έντονη και άμεση εντύπωση με αυτά των γιαπωνέζικων χαρακτικών. Αναζητούσε με πάθος μια απλή τέχνη που δε θα ήταν αρεστή μόνο από τους πλούσιους φιλότεχνους, αλλά θα έδινε παρηγοριά  σε όλους τους ανθρώπους.
Η εκφραστική γλώσσα του με τα ολοκάθαρα χρώματα που τοποθετούνται στο καμβά με γρήγορες κυματιστές πινελιές, φανερώνουν την ένταση των συναισθημάτων του αλλά και την έντονη ηδονή που προέρχεται από την ίδια τη πράξη της ζωγραφικής.




πηγές:
Combrich E.H., Ιστορία της Τέχνης, Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα, 1994
Λαδόμματος Α., Ιστορία της Τέχνης Αισθητική εκτίμηση έργων τέχνης, Υπουργείο Παιδείας Κύπρου, 1998

Τρίτη, 24 Φεβρουαρίου 2015

Ιμπρεσσιονισμός

Η τέχνη από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι τις μέρες μας αλλάζει γρήγορα.  Τα κινήματα διαρκούν δέκα με δεκαπέντε χρόνια, ενώ συχνά και ο ίδιος ο καλλιτέχνης αλλάζει στιλ. Αυτό το φαινόμενο εκπροσωπεί πρώτος ο Ιμπρεσιονισμός, και παρά τη μικρή του διάρκεια άλλαξε τη γλώσσα της ζωγραφικής. Αρκετοί παράγοντες ενέπνευσαν και διαμόρφωσαν τη τεχνοτροπία του:
  • Οι έρευνες για τη φύση του φωτός και την ανάλυσή του στα χρώματα της ίριδας.
  • Η εφεύρεση της Φωτογραφίας (σταμάτημα της κίνησης σε στιγμές, θόλωμα στην ατμόσφαιρα, επιπεδοποίηση των όγκων)
  • Οι γιαπωνέζικες ξυλογραφίες που είχαν γίνει τότε μόδα στην Ευρώπη (πλακάτο χρώμα, πρωτότυπη σύνθεση, μορφή ως σιλουέτα)
  • Ο νέος τρόπος ζωής (αγάπη για τη ζωή στη πόλη, στα καμπαρέ, καφενεία, μιούζικ χολ, πάρκα, αλλά και στροφή προς τη φύση)
  • Οι χημικοί δημιουργούν νέα χρώματα, και κατασκευάζονται τα πρώτα χρώματα ζωγραφικής σε σωληνάρια (η ζωγραφική απευθείας στην ύπαιθρο γίνεται εύκολη)
Η πρώτη έκθεση της ομάδας των ζωγράφων που ονομάστηκαν Ιμπρεσιονιστές οργανώθηκε το 1874 στο στούντιο του φωτογράφου Ναντάρ με έργα που το επίσημο Σαλόνι είχε απορρίψει. Στην έκθεση αυτή ο κριτικός τέχνης Λερουά, παρατηρώντας το έργο του Μονέ "Εντύπωση: ανατολή του ήλιου", έδωσε με μια χροιά ειρωνείας το τίτλο Ιμπρεσιονισμός στην ομάδα, ονομασία που ο Μονέ και οι φίλοι του υιοθέτησαν.

Μονέ, ¨Εντύπωση: Ανατολή του ήλιου" 1872
Οι Ιμπρεσιονιστές αρχίζουν και τελειώνουν τα έργα τους μπροστά στο θέμα τους, στη φύση. Με γρήγορες πινελιές τα καθαρά χρώματα τοποθετούνται πάνω σε άσπρο καμβά για μεγαλύτερη φωτεινότητα με στόχο να αιχμαλωτίσουν την φευγαλέα εντύπωση όπως αυτή παρουσιάζεται τη συγκεκριμένη στιγμή. Έτσι οι πίνακές τους διατηρούν τη φρεσκάδα και τη ζωντάνια της πρώτης εντύπωσης. Επειδή το φως είναι τόσο σημαντικό για αυτούς και οι σκιές ακόμα γίνονται με χρώμα.



περισσότερα Ιμπρεσιονιστικά έργα δείτε εδώ:




πηγές:
Λαδόμματος Α., Ιστορία της Τέχνης Αισθητική εκτίμηση έργων τέχνης, Υπουργείο Παιδείας Κύπρου, 1998
Ζιρώ Ο., Μερτζάνη Ε., Πετρίδου Β., Ιστορία της Τέχνης, Γ΄ Λυκείου, ΟΕΔΒ-ΠΙ, 2005


Δευτέρα, 23 Φεβρουαρίου 2015

Ρεαλισμός

Στα μέσα του 19ου αιώνα, μετά την επανάσταση του Ρομαντισμού ενάντια στην  ακαδημαϊκή τέχνη μια άλλη επανάσταση εμφανίζεται στη Γαλλία, αυτή του Ρεαλισμού. Το κίνημα αυτό δε στρέφεται μόνο ενάντια στη παραδοσιακή τέχνη αλλά παίρνει και δυναμική θέση ενάντια στο κοινωνικό κατεστημένο αφού προβάλλει τα προβλήματα τα βάσανα, τις ασχολίες και τις αξίες του απλού ανθρώπου: του αγρότη και του εργάτη, «παραβλέποντας» τα μεγάλα ιστορικά μυθολογικά και αλληγορικά θέματα, έτσι ώστε να  μπορεί να χαρακτηριστεί ως Κοινωνικός Ρεαλισμός.  (Η αναζήτηση ανθρώπινων συνθηκών εργασίας για τις καταπιεσμένες εργατικές τάξεις προώθησε τις σοσιαλιστικές ιδέες και το 1848 οι Καρλ Μαρξ και Φρίντριχ Έγκελς δημοσίευσαν το Κομμουνιστικό Μανιφέστο).

Το 1861 ο κυριότερος εκπρόσωπος του Ρεαλισμού ο Κουρμπέ -ο οποίος έδωσε και τον τίτλο στο κίνημα- θα πει: «η καρδιά του Ρεαλισμού βρίσκεται στην άρνηση του Ιδεώδους». Άλλοι σπουδαίοι εκπρόσωποι του είναι οι Ντωμιέ, και Μιλέ

Κουρμπέ "το Ατελιέ" 1855

Μιλέ, "Οι Σταχολογήτρες" 1857
Ντωμιέ "η Πλύστρα" 1866
Η τέχνη με θέμα την εργατική τάξη βρήκε απήχηση στη Ρωσία με την επικράτηση του Σοσιαλισμού. Από τους πρώτους μεγάλους Ρώσους καλλιτέχνες είναι ο Ιλία Ρεπίν (1844-1930) που διαμόρφωσε το ρεαλισμό σε ένα εθνικό στιλ που εξελίχτηκε το 1932 στο Σοσιαλιστικό Ρεαλισμό.

Ρεπίν "οι Βαρκάρηδες του Βόλγα" 1870-73
Στη γλυπτική ο Ρεαλισμός εμφανίζεται μετά το 1880, ίσως γιατί η εξάρτησή της από τις κρατικές παραγγελίες την εμπόδιζε να ακολουθήσει με τον ίδιο ρυθμό τις καινοτομίες που εισήγαγε η Ζωγραφική. Στο έργο του Βέλγου Κ. Μενιέ προβάλλεται η εργατική τάξη, ο άνθρωπος που πάσχει, που μοχθεί.
Μενιέ, "ο Έργατης"1896

για περισσότερες εικόνες δείτε εδώ:




πηγές:
Λαδόμματος Α., Ιστορία της Τέχνης Αισθητική εκτίμηση έργων τέχνης, Υπουργείο Παιδείας Κύπρου, 1998
Ζιρώ Ο., Μερτζάνη Ε., Πετρίδου Β., Ιστορία της Τέχνης, Γ΄ Λυκείου, ΟΕΔΒ-ΠΙ, 2005